خرید خودرو
بیشتر خودروهای برقی برای حرکت از حالت سکون، شتاب‌گیری و ادامه مسیر با سرعت بالاتر، به تعویض دنده نیاز ندارند. آنچه در خودروهای بنزینی با تغییر نسبت دنده انجام می‌شود، در یک خودروی برقی عمدتاً به کمک ویژگی‌های موتور الکتریکی امکان‌پذیر است: گشتاور از همان شروع حرکت در دسترس قرار می‌گیرد و موتور در بازه گستردهای از دور کار میکند.
به همین دلیل، تکسرعته بودن سیستم انتقال قدرت در اغلب خودروهای برقی نشانه کمبود امکانات یا ضعف فنی نیست؛ بلکه انتخابی متناسب با نوع موتور است. این ساختار نیاز به گیربکس چندسرعته را برطرف میکند و با ساده‌تر کردن مجموعه انتقال قدرت، به کاهش هزینههای نگهداری کمک میکند. برای درک این تفاوت، باید دید دنده‌ها در خودرو چه نقشی دارند و چرا موتور برقی کمتر به آن‌ها وابسته است.
گیربکس چندسرعته چه کاری برای خودرو انجام می‌دهد؟
گیربکس میان موتور و چرخ‌ها قرار می‌گیرد و نسبت سرعت چرخش و گشتاور منتقل‌شده را تغییر می‌دهد. در شروع حرکت، چرخ‌ها برای به حرکت درآوردن خودرو به نیروی مناسبی نیاز دارند. با افزایش سرعت، شرایط تغییر میکند و نسبت دنده‌ای که برای شروع حرکت مناسب بود، لزوماً انتخاب مطلوبی برای ادامه مسیر نیست.
در خودروهای مجهز به موتور احتراقی، دنده‌های مختلف کمک می‌کنند موتور در محدوده مناسب‌تری کار کند. دنده‌های سنگین برای شروع حرکت و شرایطی که نیروی بیشتری لازم است کاربرد دارند؛ دنده‌های سبک‌تر نیز امکان حرکت با سرعت بالاتر را بدون افزایش نامتناسب دور موتور فراهم می‌کنند. بنابراین، تعدد دنده‌ها پاسخی به ویژگی‌ها و محدودیت‌های موتور است، نه مزیتی که همه خودروها الزاماً به آن نیاز داشته باشند.
با تغییر نوع موتور، نیازهای سیستم انتقال قدرت هم تغییر میکند. اگر موتور بتواند از ابتدای حرکت گشتاور مناسب تولید کند و افزایش سرعت را در بازه وسیع‌تری پوشش دهد، دیگر ضرورتی ندارد همان آرایش چنددنده‌ای خودروهای احتراقی برای آن تکرار شود.
گشتاور فوری چگونه نیاز به دنده سنگین را کمتر میکند؟
گشتاور، به زبان ساده، اثر چرخاننده‌ای است که موتور ایجاد میکند و از مسیر سیستم انتقال قدرت به چرخ‌ها می‌رسد. یکی از ویژگی‌های مهم موتور الکتریکی این است که برای در اختیار گذاشتن گشتاور، لازم نیست ابتدا مانند موتور احتراقی به دور کاری مشخصی برسد. این ویژگی در شروع حرکت اهمیت زیادی دارد.
به همین علت، خودروی برقی برای راه افتادن به همان فرایندی وابسته نیست که در یک خودروی بنزینی با انتخاب دنده سنگین انجام می‌شود. موتور الکتریکی میتواند از آغاز حرکت پاسخ مناسبی به درخواست راننده بدهد و یک نسبت انتقال ثابت، نیروی تولیدشده را به چرخ‌ها منتقل کند.
البته «گشتاور فوری» به این معنا نیست که خودرو در هر شرایطی تمام گشتاور خود را به چرخ‌ها وارد میکند. میزان نیروی درخواستی راننده و کنترل سامانه محرکه همچنان اهمیت دارد. منظور این است که دسترسی به گشتاور، به بالا رفتن اولیه دور موتور وابستگی مشابهی با موتور احتراقی ندارد.
بازه گسترده دور موتور چرا تعیین‌کننده است؟
توانایی شروع حرکت به‌تنهایی برای حذف گیربکس چندسرعته کافی نیست. خودرو پس از راه افتادن باید بتواند سرعت بگیرد و در سرعت‌های مختلف به حرکت ادامه دهد. ویژگی دوم موتور الکتریکی، یعنی قابلیت کار در بازه گسترده دور، همین بخش از نیاز خودرو را پوشش می‌دهد.
با افزایش سرعت خودرو، دور موتور برقی نیز افزایش پیدا میکند. چون موتور میتواند در گستره وسیعی از دور کار کند، استفاده از یک نسبت انتقال ثابت برای بسیاری از کاربردها امکان‌پذیر می‌شود. در نتیجه، لازم نیست برای هر مرحله از افزایش سرعت، نسبت تازه‌ای انتخاب شود.
این موضوع به معنای یکسان بودن گشتاور یا توان موتور در تمام دورها نیست. نکته اصلی، گستردگی محدوده کاری قابل استفاده است. ترکیب این محدوده با گشتاور در دسترس هنگام شروع حرکت، توضیح می‌دهد که چرا بیشتر خودروهای برقی بدون مجموعه‌ای از دنده‌های قابل تعویض، نیازهای حرکتی خود را برآورده می‌کنند.
خودروی برقی تکدنده واقعاً گیربکس ندارد؟
عبارت «فقط یک دنده» ممکن است این تصور را ایجاد کند که میان موتور و چرخ‌ها هیچ سازوکار انتقالی وجود ندارد. تعبیر دقیق‌تر، استفاده از سیستم انتقال قدرت تکسرعته با نسبت ثابت است. در چنین ساختاری، همچنان باید چرخش موتور به شکل مناسب به چرخ‌ها منتقل شود، اما تعویض میان چند نسبت دنده انجام نمیشود.
پس تفاوت اصلی، میان «وجود یا نبود انتقال قدرت» نیست؛ بلکه میان نسبت ثابت و نسبت‌های قابل تغییر است. خودروی تکسرعته در طول حرکت، مانند یک گیربکس چندسرعته از دنده‌ای به دنده دیگر نمی‌رود. ویژگی‌های موتور اجازه می‌دهد بخش بزرگی از نیاز حرکتی خودرو با همان نسبت ثابت پوشش داده شود.
برای خواندن مشخصات فنی نیز این تمایز مفید است. عنوان گیربکس تکسرعته را نباید معادل نبود چرخ‌دنده یا اتصال مستقیم و بدون واسطه موتور به چرخ‌ها دانست. این عنوان بیشتر توضیح می‌دهد که انتقال قدرت، چند نسبت قابل انتخاب برای حرکت ندارد.
سادگی انتقال قدرت چه اثری بر نگهداری دارد؟
وقتی نیازی به تعویض میان چند نسبت دنده نباشد، مجموعه انتقال قدرت میتواند ساده‌تر طراحی شود. کاهش پیچیدگی در این بخش، یکی از دلایل کاهش هزینههای نگهداری است؛ زیرا سازوکارهای مرتبط با انتخاب و تعویض دنده به شکل یک گیربکس چندسرعته مورد نیاز نیستند.
با این حال، ساده‌تر بودن را نباید با بی‌نیازی کامل از رسیدگی اشتباه گرفت. خودروی برقی همچنان مجموعه‌ای از قطعات و سامانه‌های فنی دارد و سرویس‌های آن باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود. تکسرعته بودن، به‌تنهایی مجوزی برای نادیده گرفتن برنامه نگهداری خودرو نیست.
همچنین از این ویژگی نمی‌توان نتیجه گرفت که هر هزینه‌ای در هر خودروی برقی الزاماً کمتر است. نتیجه مشخص، کاهش پیچیدگی انتقال قدرت و کمک آن به کاهش هزینههای نگهداری است. برای برآورد مخارج مالکیت یک خودرو، وضعیت فنی، سابقه رسیدگی و الزامات همان مدل نیز باید بررسی شود.
چرا تعداد دنده معیار مناسبی برای قضاوت نیست؟
در مقایسه خودروها، بیشتر بودن تعداد دنده‌ها گاهی به‌عنوان نشانه پیشرفته‌تر بودن مطرح می‌شود. اما این برداشت را نمی‌توان بدون توجه به نوع موتور به خودروهای برقی تعمیم داد. گیربکس باید نیاز موتور و خودرو را تأمین کند؛ اگر یک نسبت ثابت این کار را انجام دهد، افزودن دنده لزوماً مزیتی برای استفاده روزمره ایجاد نمی‌کند.
از سوی دیگر، تأکید بر واژه «بیشتر» مهم است: تکسرعته بودن را نباید قانون بدون استثنای تمام خودروهای برقی دانست. اصل توضیح این است که گشتاور فوری و بازه گسترده دور موتور، نیاز عمومی به گیربکس چندسرعته را برطرف می‌کنند، نه اینکه استفاده از نسبت‌های متعدد در هر طراحی‌ای ناممکن باشد.
هنگام انتخاب خودرو به چه نکته‌ای توجه کنیم؟
تکدنده بودن بیشتر خودروهای برقی، حاصل هماهنگی سیستم انتقال قدرت با ویژگی‌های موتور الکتریکی است. گشتاور در دسترس از شروع حرکت و گستره وسیع دور کاری، اجازه می‌دهند خودرو بدون تعویض مداوم نسبت انتقال حرکت کند. ساختار ساده‌تر نیز به کاهش هزینههای نگهداری کمک میکند، هرچند جایگزین رسیدگی منظم نیست.
بنابراین، هنگام بررسی یک خودروی برقی، تعداد دنده‌ها را جدا از نوع موتور و مشخصات فنی قضاوت نکنید. اگر در حال بررسی گزینه‌های خرید هستید، در خودروشاپ امکان خرید اقساطی خودرو کارکرده مدل ۱۳۹۰ به بالا، با شرایط منعطف و ضمانت معتبر تا سقف ۸۰۰ میلیون تومان فراهم است.
نظرات کاربران
نظرات کاربران