از کارخانه چوب‌پنبه در هیروشیما تا مزداگو؛ مسیری که مزدا را به خودروسازی رساند

نخستین محصول مزدا نه یک خودروی سواری بود و نه حتی وسیله‌ای موتوری؛ این شرکت در سال ۱۹۲۰ فعالیت خود را با تولید چوب‌پنبه در هیروشیما آغاز کرد. نامی که امروز با خودروهایی مانند مزدا ۳، CX-5 و MX-5 شناخته می‌شود، در ابتدا به کسب‌وکاری تعلق داشت که محصولاتش برای عایق‌کاری و دیگر کاربردهای صنعتی استفاده می‌شدند.

تبدیل‌شدن این مجموعه به خودروساز، اتفاقی یک‌مرحله‌ای نبود. مشکلات بازار چوب‌پنبه، آتش‌سوزی گسترده کارخانه و تصمیم‌های مدیریتی جوجیرو ماتسودا، مسیر شرکت را تغییر دادند. تولید تجهیزات صنعتی و توسعه موتور، حلقه‌های میانی این تحول بودند؛ تحولی که در سال ۱۹۳۱ به عرضه مزداگو انجامید، اما رسیدن به نخستین خودروی سواری تا سال ۱۹۶۰ طول کشید.

شروع فعالیت مزدا؛ نجات یک تولیدکننده چوب‌پنبه

ریشه شرکت مزدا به ۳۰ ژانویه ۱۹۲۰ بازمی‌گردد. در آن روز، گروهی از فعالان اقتصادی محلی هیروشیما برای نجات یک تولیدکننده چوب‌پنبه گرفتار مشکلات مالی، شرکتی تازه تأسیس کردند. نام این مجموعه «تویو کورک کوگیو» یا Toyo Cork Kogyo بود؛ نامی که به فعالیت اولیه آن در صنعت چوب‌پنبه اشاره داشت.

انتخاب این حوزه با شرایط منطقه ارتباط داشت. در اطراف هیروشیما درختان بلوط چوب‌پنبه وجود داشتند و صنعت کشتی‌سازی نیز در این منطقه رونق داشت. دسترسی به ماده اولیه و حضور صنایع مصرف‌کننده، زمینه‌ای فراهم کرده بود که تولید چوب‌پنبه برای سرمایه‌گذاران محلی فعالیتی قابل‌توجه باشد.

چوب‌پنبه تنها برای کاربردهای روزمره شناخته نمی‌شد. وزن کم، انعطاف‌پذیری و قابلیت عایق‌کاری، آن را به ماده‌ای کاربردی برای صنایع مختلف تبدیل کرده بود. بنابراین، نقطه آغاز مزدا را باید در تولید مواد موردنیاز صنعت جست‌وجو کرد، نه در طراحی خودرو یا ساخت موتور.

نقش جوجیرو ماتسودا در توسعه کارخانه

یک سال پس از تأسیس شرکت، جوجیرو ماتسودا، با نام لاتین Jujiro Matsuda، به‌عنوان دومین رئیس مجموعه انتخاب شد. او دانش فنی و تجربه قابل‌توجهی در زمینه ماشین‌آلات داشت؛ سابقه‌ای که بعدها در تغییر جهت فعالیت شرکت نقش مهمی پیدا کرد.

ماتسودا در دوره فعالیت کارخانه چوب‌پنبه، تولید تخته‌های چوب‌پنبه فشرده را دنبال کرد. این محصولات برای عایق‌کاری و ضربه‌گیری کاربرد داشتند و به توسعه فعالیت تویو کورک کوگیو کمک کردند. به این ترتیب، شرکت در سال‌های نخست صرفاً به حفظ کسب‌وکار قبلی اکتفا نکرد و تولید محصولات صنعتی چوب‌پنبه‌ای را گسترش داد.

بااین‌حال، توسعه اولیه به معنی برطرف‌شدن همه مشکلات نبود. فعالیت شرکت همچنان به بازاری وابسته بود که تقاضای آن نوسان داشت. این وابستگی، پس از حادثه‌ای که بخش بزرگی از کارخانه را از کار انداخت، به یکی از مسائل اصلی مدیریت تبدیل شد.

آتش‌سوزی سال ۱۹۲۵ و تصمیم برای تغییر مسیر

در دسامبر ۱۹۲۵، آتش‌سوزی بزرگی در کارخانه رخ داد و بخش عمده تجهیزات را از بین برد. حدود ۷۰ درصد امکانات تولیدی شرکت آسیب دید و تولید برای مدتی متوقف شد. برای مجموعه‌ای که تنها چند سال از تأسیس آن می‌گذشت، این حادثه ضربه سنگینی بود.

بازسازی کارخانه، ماتسودا را در برابر پرسشی فراتر از جایگزینی تجهیزات قرار داد: آیا ادامه اتکای گسترده به چوب‌پنبه می‌توانست آینده شرکت را تأمین کند؟ او با توجه به نوسان تقاضا در این بازار، به این نتیجه رسید که باید دامنه فعالیت مجموعه گسترش یابد. تجربه‌اش در ماشین‌آلات نیز مسیر حرکت به سوی مهندسی و تولید تجهیزات صنعتی را مشخص می‌کرد.

این تغییر جهت به‌تدریج انجام شد و در سپتامبر ۱۹۲۷ در نام شرکت نیز بازتاب یافت. «تویو کورک کوگیو» به «تویو کوگیو» یا Toyo Kogyo تغییر نام داد. حذف واژه مرتبط با چوب‌پنبه، با ورود مجموعه به مرحله‌ای تازه همراه بود؛ مرحله‌ای که زمینه تولید وسایل نقلیه را فراهم کرد.

مزداگو؛ نخستین وسیله نقلیه تجاری، نه نخستین سواری

تویو کوگیو در سال ۱۹۲۹ تولید ماشین‌ابزار را آغاز کرد. در همان سال، نمونه اولیه یک موتور دوزمانه با حجم ۲۵۰ سی‌سی نیز ساخته شد. این دو فعالیت نشان می‌دادند که تغییر مسیر شرکت از تولید چوب‌پنبه به مهندسی مکانیک، وارد مرحله عملی شده است.

گام بعدی در سال ۱۹۳۱ برداشته شد: عرضه یک کامیون سه‌چرخ به نام «مزداگو» یا Mazda-Go. این محصول، نخستین وسیله نقلیه موتوری تجاری شرکت بود و ساختاری ترکیبی از موتورسیکلت و بخش حمل بار داشت. هدف از طراحی آن، جابه‌جایی کالا در مسیرهای شهری و تجاری ژاپن بود، نه حمل سرنشین در قالب یک خودروی سواری معمولی.

مزداگو به‌سرعت جایگاه قابل‌توجهی در بازار کامیون‌های سه‌چرخ ژاپن به دست آورد. موفقیت این محصول، شرکت را بیش از گذشته به سمت صنعت خودرو سوق داد. بنابراین، ورود مزدا به تولید وسایل نقلیه را باید از ورود آن به بازار سواری جدا کرد؛ دو اتفاقی که در زمان‌های متفاوت رخ دادند.

نخستین خودروی سواری این شرکت، مدل کوچک R360 کوپه بود که در سال ۱۹۶۰ معرفی شد. مزداگو آغاز فعالیت تجاری در حوزه وسایل نقلیه موتوری را نمایندگی می‌کند، درحالی‌که R360 نقطه ورود مزدا به تولید خودروی سواری است.

جدول زمانی تبدیل کارخانه چوب‌پنبه به خودروساز

مرور تاریخ‌ها نشان می‌دهد که این تحول طی چند دهه شکل گرفت. میان تأسیس شرکت و معرفی نخستین سواری، مراحل مختلفی از تولید مواد صنعتی تا ساخت ماشین‌ابزار، موتور و وسیله نقلیه باری وجود داشت.

بازگشت چوب‌پنبه در کابین مزدا MX-30

حرکت به سمت خودروسازی به معنای قطع فوری فعالیت چوب‌پنبه نبود. بخش تولید این ماده در سال ۱۹۴۴ به مجموعه‌ای دیگر واگذار شد. در نتیجه، تغییر نام شرکت و عرضه مزداگو را نباید با زمان واگذاری بخش چوب‌پنبه یکی دانست.

سال‌ها بعد، چوب‌پنبه بار دیگر در یکی از محصولات مزدا دیده شد؛ این‌بار نه به‌عنوان محصول اصلی کارخانه، بلکه در فضای داخلی خودرو. در کابین خودروی برقی MX-30 از این ماده در تزئینات استفاده شد. این انتخاب، پیوندی نمادین با صنعتی داشت که نقطه آغاز فعالیت شرکت در بیش از یک قرن پیش بود.

برای شناخت تاریخ مزدا، این دو نقطه را جدا کنیم

پاسخ پرسش درباره محصول اولیه مزدا روشن است: چوب‌پنبه، از جمله تخته‌های فشرده با کاربرد عایق‌کاری و ضربه‌گیری. اما برای شناخت مسیر خودروسازشدن آن، باید میان مزداگوی سه‌چرخ سال ۱۹۳۱ و خودروی سواری R360 کوپه سال ۱۹۶۰ تفاوت گذاشت. این تفکیک، تصویر دقیق‌تری از شرکتی می‌دهد که پس از بحران و بازسازی، از تولید مواد صنعتی به مهندسی و سپس خودروسازی رسید.

اگر در کنار شناخت پیشینه برندها، خرید خودرو را هم بررسی می‌کنید، در خودروشاپ امکان خرید اقساطی خودرو کارکرده مدل ۱۳۹۰ به بالا، با شرایط منعطف و ضمانت معتبر تا سقف ۸۰۰ میلیون تومان فراهم است.

سوالات متداول