مرسدس بنز eCitaro مدل ۲۰۲۸ با معماری برقی اختصاصی و باتری‌های LFP تا ظرفیت ۷۰۰ کیلووات‌ساعت می‌آید

دایملر باس نخستین نمونه نزدیک به تولید نسل جدید مرسدس بنز eCitaro را به نمایش گذاشته است؛ اتوبوسی که با کاهش حدود ۷۵۰ کیلوگرمی وزن بدون بار، قوای محرکه قوی‌تر و تغییر فناوری باتری، فاصله محسوسی با مدل فعلی دارد. این بار تغییرات به تعویض چند قطعه محدود نیست: شاسی، کف، سقف و بدنه برای یک محصول تمام‌برقی بازطراحی شده‌اند و معماری مشترک با سیتاروی دیزلی جای خود را به ساختاری اختصاصی داده است.

معرفی رسمی نسل جدید ای‌سیتارو برای اکتبر ۲۰۲۷ در نمایشگاه Busworld Europe بروکسل برنامه‌ریزی شده و عرضه تجاری آن قرار است از سال ۲۰۲۸ آغاز شود. ظرفیت باتری تا ۷۰۰ کیلووات‌ساعت، قدرت حداکثری ۴۸۳ اسب بخار در نسخه‌های کف‌کاملاً‌پایین و پشتیبانی از شارژ تا ۴۵۰ کیلووات، مهم‌ترین اعداد این پروژه هستند؛ البته هرکدام به پیکربندی مشخصی مربوط می‌شوند و نباید آن‌ها را مشخصات یکسان تمام نسخه‌ها دانست.

هفت نسخه با معماری تازه؛ از مسیر شهری تا برخی خطوط بین‌شهری

نسل کنونی eCitaro بر پایه معماری مشترک با مرسدس بنز Citaro دیزلی شکل گرفته بود. در نسل بعدی، سازنده امکان جانمایی تجهیزات برقی را از ابتدای طراحی در نظر گرفته است. بازطراحی مجموعه شاسی، کف، سقف و بدنه، مبنای تغییراتی است که هم در وزن خودرو دیده می‌شود و هم در محل نصب باتری‌ها و فضای مسافران.

دایملر باس برای تولید نسخه‌های مختلف سراغ ساختار ماژولار رفته است. بخش جلو و عقب استاندارد باقی می‌مانند و قسمت میانی با توجه به طول موردنیاز تغییر می‌کند. نتیجه، خانواده‌ای هفت‌عضوی است که سه نسخه کف‌کاملاً‌پایین یا Low-floor و چهار نسخه کف نیمه‌پایین یا Low-entry را شامل می‌شود.

این تنوع ابعادی، انتخاب اتوبوس را به شرایط هر خط نزدیک‌تر می‌کند. خانواده جدید فقط برای مسیرهای پرتردد شهری تعریف نشده و نسخه‌های Low-entry برای استفاده شهری و برخی مسیرهای بین‌شهری نیز در نظر گرفته شده‌اند. بنابراین، تفاوت نسخه‌ها صرفاً در طول بدنه نیست؛ ساختار کف و نوع قوای محرکه هم با کاربرد آن‌ها ارتباط دارد.

کاهش وزن ۷۵۰ کیلوگرمی چگونه به دست آمده است؟

یکی از تغییرات سازه‌ای مهم، جایگزینی سقف فلزی متداول با سقف ساندویچی است. این سقف دو پوسته آلومینیومی با ضخامت تقریبی یک میلی‌متر دارد و میان آن‌ها هسته‌ای فومی به ضخامت حدود ۴۰ میلی‌متر قرار گرفته است. ضخامت کل مجموعه به حدود ۴۲ میلی‌متر می‌رسد؛ درحالی‌که ساختار قبلی تقریباً ۷۰ میلی‌متر ضخامت داشت.

سقف جدید علاوه بر کاهش ارتفاع کلی اتوبوس، در نسخه ۱۲ متری حدود ۱۰۰ کیلوگرم و در نسخه مفصلی ۱۸ متری حدود ۱۵۰ کیلوگرم از وزن کم می‌کند. هسته فومی نیز به عایق‌بندی حرارتی فضای داخلی کمک خواهد کرد. البته کاهش وزن کل خودرو را نباید فقط حاصل تغییر سقف دانست؛ صرفه‌جویی این بخش، بخشی از اختلاف نهایی دو نسل است.

اختلاف وزن دو پیکربندی اعلام‌شده حدود ۷۵۰ کیلوگرم است. نکته مهم اینکه تعداد بسته‌های باتری آن‌ها یکسان نیست؛ در نتیجه، این اعداد مقایسه وزن دو آرایش مشخص هستند، نه مقایسه‌ای با تعداد باتری برابر. کاهش وزن بدون بار می‌تواند فضای بیشتری در محدوده وزن مجاز برای حمل مسافر ایجاد کند و به بهره‌وری انرژی نیز کمک برساند.

باتری LFP و انتخاب ظرفیت متناسب با کار ناوگان

مرسدس بنز در نسل تازه از باتری‌های نیکل‌منگنز‌کبالت یا NMC به لیتیوم‌آهن‌فسفات یا LFP تغییر مسیر می‌دهد. باتری LFP معمولاً پایداری حرارتی بیشتری دارد و در ترکیب آن از نیکل و کبالت استفاده نمی‌شود. در مقابل، چگالی انرژی این فناوری معمولاً پایین‌تر است؛ به همین دلیل، استفاده از آن به طراحی متناسب مجموعه باتری و محل نصب بسته‌ها نیاز دارد.

هر بسته باتری جدید، ظرفیت اسمی ناخالص تقریبی ۵۰ کیلووات‌ساعت دارد. تعداد بسته‌ها با توجه به نسخه و نیاز بهره‌بردار تغییر می‌کند؛ بنابراین، ظرفیت ۷۰۰ کیلووات‌ساعتی مربوط به بیشترین ظرفیت نسخه مفصلی است، نه همه اعضای خانواده.

بخشی از باتری‌ها در قسمت زیرین شاسی و بین محورها نصب می‌شوند و باقی بسته‌ها روی سقف قرار می‌گیرند. این چیدمان امکان انتخاب ظرفیت بر اساس طول مسیر، پیمایش روزانه و تعداد مسافران را فراهم می‌کند. برای خطی که به بیشترین ذخیره انرژی نیاز ندارد، نصب حداکثر تعداد بسته الزاماً انتخاب مناسب‌تری نیست.

دایملر باس می‌گوید هماهنگ‌کردن ظرفیت باتری با نیاز عملیاتی، در برخی کاربردها می‌تواند ظرفیت جابه‌جایی مسافر را بیش از ۱۰ درصد افزایش دهد؛ زیرا بسته‌های کمتر، وزن کمتری به خودرو اضافه می‌کنند. این نتیجه به نوع بهره‌برداری وابسته است و افزایش یکسان ظرفیت مسافر برای تمام نسخه‌ها یا خطوط را تضمین نمی‌کند.

قدرت ۴۸۳ اسب بخاری و دو راه متفاوت برای انتقال نیرو

نسخه‌های کف‌کاملاً‌پایین نسل جدید به محور الکتریکی ZF AxTrax 2 LF مجهز می‌شوند. این مجموعه از موتورهای برقی نزدیک چرخ استفاده می‌کند و حداکثر قدرت آن به ۴۸۳ اسب بخار می‌رسد؛ رقمی که به‌صورت گرد‌شده حدود ۴۸۰ اسب بخار بیان می‌شود. قدرت مجموعه محرکه نسل فعلی حدود ۲۸۰ کیلووات، معادل ۳۷۵ اسب بخار است؛ بنابراین افزایش قدرت مدل جدید تقریباً ۲۹ درصد خواهد بود.

توان بیشتر می‌تواند هنگام شتاب‌گیری، حرکت در شیب و حمل حداکثر ظرفیت مسافر مؤثر باشد. دایملر باس همچنین از کاهش مصرف انرژی در شرایط پرتوقف‌وحرکت شهری خبر داده، اما برای میزان این کاهش، عددی در اطلاعات ارائه‌شده وجود ندارد. طراحی جمع‌وجور محور جدید نیز امکان ایجاد کف صاف‌تر در بخش عقب فضای مسافری را فراهم می‌کند.

در نسخه مفصلی هم تنها یک محور محرک به کار می‌رود. در مقابل، نسخه‌های Low-entry مسیر متفاوتی دارند: یک موتور الکتریکی مرکزی با محور عقب Mercedes-Benz RO 440 ترکیب می‌شود. حداکثر سرعت اعلام‌شده برای این نسخه‌ها ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت است و کاربرد شهری و بین‌شهری برای آن‌ها در نظر گرفته شده است.

ازاین‌رو، قدرت ۴۸۳ اسب بخاری محور ZF و سرعت ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت نسخه‌های Low-entry را نباید بدون تفکیک کنار هم گذاشت. این دو مشخصه به دو آرایش متفاوت از خانواده جدید ای‌سیتارو تعلق دارند.

شارژ تا ۴۵۰ کیلووات با امکان ترکیب سه رابط

نسل جدید eCitaro برای سازگاری با زیرساخت‌های متفاوت ناوگان، چند روش شارژ دارد. درگاه CCS2 از توان حداکثر ۴۰۰ کیلووات پشتیبانی می‌کند و برای پانتوگراف و سامانه شارژ ریلی، سقف توان ۴۵۰ کیلووات اعلام شده است. همچنین امکان ترکیب حداکثر سه رابط شارژ روی یک اتوبوس وجود دارد.

برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی، سازگاری شارژ با برنامه حرکت اهمیت عملیاتی دارد. اتوبوس‌ها معمولاً فرصت توقف محدودی دارند و شارژ پرتوان می‌تواند زمان دورماندن آن‌ها از سرویس را کاهش دهد. بااین‌حال، این توان‌ها حداکثر مقادیر اعلام‌شده هستند و از آن‌ها به‌تنهایی نمی‌توان زمان دقیق شارژ را محاسبه کرد. در اطلاعات فعلی، زمان شارژ یا برد حرکتی مشخصی برای نسخه‌ها ارائه نشده است.

کابین دو نمایشگره و مدیریت هماهنگ ترمز و پایداری

طراحی محل کار راننده با استفاده از بازخورد رانندگان حرفه‌ای انجام شده است. داشبورد دو نمایشگر ۱۲ اینچی دارد که اطلاعات رانندگی و تنظیمات خودرو را نمایش می‌دهند. دامنه تنظیم صندلی و غربیلک فرمان نیز گسترده در نظر گرفته شده تا موقعیت رانندگی قابل تطبیق باشد.

بخش نرم‌افزاری از پروفایل‌های اختصاصی راننده و پایانه پشتیبانی می‌کند و امکان اضافه‌شدن برخی قابلیت‌ها در آینده وجود دارد. در کنار این تغییرات، تجهیزات ایمنی اعلام‌شده شامل موارد زیر است:

• ترمز اضطراری فعال با قابلیت تشخیص عابر پیاده؛
• هشدار نقاط کور و دستیار گردش مبتنی بر رادار؛
• دستیار تشخیص موانع نزدیک هنگام حرکت؛
• سامانه تشخیص خستگی و حواس‌پرتی راننده؛
• کنترل پایداری الکترونیکی ESP که برای نخستین بار در نسخه مفصلی ارائه می‌شود؛
• ساختار مقاوم بدنه برای کاهش پیامدهای تصادف.

سامانه MMTI، مخفف Modular Multi Torque Interface، نیز هماهنگی نیروی محرکه و ترمز را مدیریت می‌کند. این سیستم می‌تواند ترمز احیاکننده و ترمز مکانیکی هر چرخ را به‌صورت مستقل و لحظه‌ای کنترل کند. ترمز احیاکننده بخشی از انرژی کاهش سرعت را به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند؛ هماهنگی آن با ترمز مکانیکی برای استفاده بهتر از این قابلیت اهمیت دارد.

نتیجه مورد انتظار این مدیریت، بازیابی بیشتر انرژی، کاهش استهلاک لنت‌ها و بهبود پایداری خودرو است. به این ترتیب، تغییرات نسل جدید فقط بر ظرفیت باتری یا قدرت موتور متمرکز نیست و نحوه مصرف و بازیابی انرژی را نیز در بر می‌گیرد.

برنامه تولید و جایگاه ای‌سیتارو در راهبرد ۲۰۳۰

توسعه نسل جدید در مانهایم آلمان انجام می‌شود و تولید آن در سه کشور آلمان، فرانسه و جمهوری چک برنامه‌ریزی شده است. نمونه‌ای که اکنون نمایش داده شده، نمونه نزدیک به تولید است؛ رونمایی رسمی در اکتبر ۲۰۲۷ و نمایشگاه Busworld Europe بروکسل انجام خواهد شد و ورود تجاری به بازار برای سال ۲۰۲۸ در برنامه قرار دارد.

این پروژه بخشی از مسیر بلندمدت مرسدس بنز برای برقی‌سازی حمل‌ونقل عمومی اروپاست. شرکت اعلام کرده از سال ۲۰۳۰، در بخش فروش اتوبوس‌های شهری جدید خود در اروپا فقط محصولات تمام‌برقی عرضه می‌کند. دامنه این برنامه مشخصاً اتوبوس‌های شهری جدید در بازار اروپاست و نباید آن را به تمام محصولات یا همه بازارهای شرکت تعمیم داد.

برای بهره‌بردار، ترکیب مناسب مهم‌تر از بیشترین ظرفیت است

اهمیت نسل جدید مرسدس بنز ای‌سیتارو در کنار هم قرارگرفتن چند تغییر است: معماری اختصاصی برقی، وزن کمتر، باتری LFP ماژولار، قوای محرکه قوی‌تر و روش‌های متنوع شارژ. این ترکیب می‌تواند رقابت اتوبوس‌های برقی شهری اروپا را از سال ۲۰۲۸ وارد مرحله تازه‌ای کند؛ اما انتخاب عملیاتی همچنان باید بر اساس مسیر، تعداد مسافر و امکانات شارژ انجام شود.

برای یک ناوگان، بیشترین ظرفیت باتری لزوماً بهترین گزینه نیست. ظرفیت متناسب می‌تواند وزن را پایین نگه دارد و امکان حمل مسافر بیشتری ایجاد کند؛ همان‌طور که انتخاب نسخه کف‌کاملاً‌پایین یا Low-entry باید با نوع خدمت هماهنگ باشد. ارزیابی نهایی هزینه بهره‌برداری و توان پیمایش نیز به اطلاعات تکمیلی و شرایط واقعی هر خط نیاز دارد.

در بازار خودروهای سواری نیز تناسب بودجه و شیوه پرداخت بخشی از تصمیم خرید است. در خودروشاپ امکان خرید اقساطی خودرو کارکرده مدل ۱۳۹۰ به بالا، با شرایط منعطف و ضمانت معتبر تا سقف ۸۰۰ میلیون تومان فراهم است.

سوالات متداول