خرید خودرو
رسیدن روغن تصفیهنشده به موتور همیشه به معنی خرابی فیلتر روغن نیست. در بعضی شرایط، سیستم روغن‌کاری عمداً اجازه می‌دهد روغن بدون عبور از لایه تصفیه‌کننده به قطعات متحرک برسد. استارت در هوای سرد و گرفتگی منافذ فیلتر از مهم‌ترین موقعیت‌هایی هستند که این مسیر جایگزین را فعال می‌کنند؛ مسیری که وظیفه آن جلوگیری از اختلال در روغن‌رسانی و آسیب جدی به موتور است.
مسئول این کار، سوپاپ بایپس یا کنارگذر است. برای فهم عملکرد آن باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: تمیز بودن روغن و برقرار ماندن جریان روغن. هر دو برای سلامت موتور ضروری‌اند، اما وقتی عبور روغن از فیلتر دشوار میشود، حفظ جریان اولویت پیدا میکند. البته این سازوکار محافظتی مجوزی برای عقب انداختن تعویض فیلتر یا استفاده از روغن نامناسب نیست.
فیلتر روغن در حالت عادی چگونه کار میکند؟
وظیفه فیلتر روغن، جدا کردن آلودگی‌هایی مانند ذرات فلزی، دوده و رسوبات از روغن در حال گردش است. در وضعیت عادی، روغن از محیط تصفیه‌کننده فیلتر، یعنی لایه‌های کاغذی یا الیافی آن، عبور میکند و سپس به مجاری روغن‌کاری موتور می‌رسد. به این ترتیب، فیلتر مانع ادامه گردش بخشی از آلودگی‌ها در مسیر روغن‌رسانی میشود.
بااین‌حال، عبور روغن از مجموعه فیلتر لزوماً به این معنا نیست که تمام آن از لایه تصفیه گذشته است. در طراحی سیستم، راه دیگری هم برای عبور روغن پیش‌بینی شده که در شرایط مشخص باز میشود. این مسیر در کارکرد معمول بسته است تا روغن از لایه‌های تصفیه‌کننده عبور کند، اما هنگام افزایش مقاومت فیلتر میتواند وارد عمل شود.
سوپاپ بایپس با چه تغییری باز میشود؟
سوپاپ کنارگذر بسته به طراحی موتور، داخل خود فیلتر روغن یا در محفظه نصب آن قرار دارد. عامل فعال شدن این قطعه، افزایش اختلاف فشار میان دو طرف فیلتر است. وقتی این اختلاف از حد تعیین‌شده برای سیستم فراتر برود، سوپاپ باز میشود و راهی فراهم میکند که روغن بدون گذشتن از محیط تصفیه‌کننده به موتور برسد.
بنابراین، باز شدن بایپس را نباید صرفاً به «بالا بودن فشار روغن» نسبت داد؛ مسئله اصلی، اختلاف فشار در ورودی و خروجی فیلتر است. هر عاملی که عبور روغن از لایه‌های فیلتر را دشوارتر کند، میتواند زمینه افزایش این اختلاف را فراهم کند. منطق طراحی نیز روشن است: در چنین وضعیتی، رسیدن روغن تصفیهنشده از قطع شدن روغن‌رسانی کم‌خطرتر است.
اگر جریان روغن قطع شود، لایه روانکار میان قطعات متحرک میتواند در مدت کوتاهی از بین برود. پیامد آن افزایش اصطکاک و احتمال آسیب جدی، به‌ویژه در یاتاقان‌ها، خواهد بود.
چرا هنگام استارت سرد احتمال عبور روغن تصفیهنشده بیشتر است؟
روغن موتور در دمای پایین غلیظتر میشود. در نتیجه، عبور آن از منافذ ریز لایه‌های تصفیه‌کننده با مقاومت بیشتری همراه است. هنگام روشن کردن موتور در هوای سرد، همین مقاومت میتواند اختلاف فشار دو سوی فیلتر را تا حد باز شدن سوپاپ بایپس افزایش دهد. در این شرایط، مسیر کنارگذر به حفظ جریان روغن کمک میکند.
این اتفاق لزوماً در هر استارت سرد رخ نمی‌دهد، اما یکی از شرایط شناخته‌شده فعال شدن سوپاپ است. با گرم شدن موتور و کاهش گرانروی روغن، عبور آن از فیلتر آسان‌تر میشود و سوپاپ دوباره بسته خواهد شد. بنابراین، باز شدن مقطعی بایپس در شروع کار موتور، به‌تنهایی نشانه معیوب بودن فیلتر نیست؛ باید علت و تداوم این وضعیت را در نظر گرفت.
گرفتگی فیلتر و روغن نامناسب چه نقشی دارند؟
سرما تنها عامل دشوار شدن عبور روغن نیست. فیلتر هنگام انجام وظیفه خود، ذرات و آلودگی‌ها را در لایه‌های تصفیه‌کننده نگه می‌دارد. تجمع دوده، ذرات فلزی و رسوبات به‌تدریج عبور روغن را سخت‌تر میکند. اگر این مقاومت به اندازه‌ای افزایش یابد که اختلاف فشار از حد مشخص عبور کند، سوپاپ کنارگذر باز میشود.
استفاده از فیلتر بیش از زمان توصیهشده، احتمال روبه‌رو شدن با این وضعیت را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، انتخاب روغنی با گرانروی بالاتر از توصیه سازنده نیز میتواند مقاومت در برابر جریان را بیشتر کند. پس باز شدن بایپس همیشه به خود فیلتر مربوط نیست و مشخصات روغن مصرفی هم در آن نقش دارد.
- در استارت سرد، افزایش غلظت روغن میتواند عبور از فیلتر را دشوار کند.
- در فیلتر گرفته، تجمع آلودگی‌ها مقاومت مسیر تصفیه را افزایش می‌دهد.
- روغن با گرانروی بالاتر از مقدار توصیهشده نیز میتواند زمینه فعال شدن سوپاپ را فراهم کند.
چه زمانی عملکرد بایپس نگران‌کننده میشود؟
تفاوت مهم، میان باز شدن موقتی سوپاپ و ادامه یافتن عبور روغن از مسیر کنارگذر است. عملکرد مقطعی این قطعه، به‌خصوص هنگام استارت سرد، بخشی از سازوکار محافظتی سیستم روغن‌کاری محسوب میشود. اما اگر گرفتگی طولانی‌مدت فیلتر، استفاده از فیلتر نامناسب یا خرابی سوپاپ باعث تداوم این وضعیت شود، آلودگی‌ها فرصت بیشتری برای گردش در موتور پیدا می‌کنند.
در چنین شرایطی، برقرار ماندن جریان روغن به معنی انجام صحیح تصفیه نیست. سوپاپ ممکن است از اختلال در روغن‌رسانی جلوگیری کند، اما نمی‌تواند نقش لایه‌های فیلتر در جداسازی آلودگی‌ها را بر عهده بگیرد. به همین دلیل، وجود بایپس نباید این تصور را ایجاد کند که وضعیت فیلتر یا زمان تعویض آن اهمیت کمتری دارد.
برای حفظ عملکرد درست فیلتر چه باید کرد؟
مراقبت از این مجموعه بر سه انتخاب استوار است: تعویض بهموقع فیلتر، استفاده از فیلتر متناسب با مشخصات فنی خودرو و انتخاب روغن با گرانروی توصیهشده سازنده. هیچ‌کدام جای دیگری را نمی‌گیرد؛ فیلتر مناسب نیز در صورت استفاده بیش از زمان توصیهشده ممکن است با محدودیت عبور روغن روبه‌رو شود و روغن نامناسب هم میتواند مقاومت مسیر را افزایش دهد.
برای زمان تعویض یا مشخصات روغن نباید یک نسخه یکسان برای همه خودروها در نظر گرفت. ملاک، توصیه سازنده همان خودرو است. هدف نگهداری صحیح این است که فیلتر بتواند وظیفه تصفیه را انجام دهد و مسیر بایپس فقط در شرایط لازم به کمک روغن‌رسانی بیاید، نه اینکه به راه عبور مداوم روغن تبدیل شود.
جمع‌بندی؛ کنارگذر جای فیلتر سالم را نمی‌گیرد
عبور موقت روغن تصفیهنشده، راهی برای محافظت از موتور در برابر نرسیدن روغن است؛ نه نشانه قطعی خرابی و نه وضعیتی که بتوان تداوم آن را نادیده گرفت. تعویض فیلتر در موعد توصیهشده و رعایت مشخصات روغن، اقدامات اصلی برای حفظ تعادل میان تصفیه و روغن‌رسانی هستند.
اگر در کنار نگهداری خودرو، به فکر تعویض آن هستید، در خودروشاپ امکان خرید اقساطی خودرو کارکرده مدل ۱۳۹۰ به بالا، با شرایط منعطف و ضمانت معتبر تا سقف ۸۰۰ میلیون تومان فراهم است.
نظرات کاربران
نظرات کاربران